Wolken zijn essentieel voor de watercyclus en de regulering van het klimaat.
Maar waar bestaan ze uit? Uit materie, uit atomen die zich samenvoegen wanneer de damp in de lucht het juiste moment en de juiste plaats vindt. Het is een proces dat bekend klinkt: de natuur die op eigen kracht werkt, zonder tussenkomst van de mens.
Wat niemand had verwacht, is dat in Antarctica ook de uitwerpselen van een dier deel uitmaken van het proces. Het gaat om de uitwerpselen van een zeevogel die, zonder het te weten, helpt bij het vormen van wolken. Zijn aanwezigheid is cruciaal om te voorkomen dat de lucht leeg blijft.
Ontdekking dat de uitwerpselen van een dier de wolken in Antarctica voeden
Een onderzoek gepubliceerd in Communications Earth & Environment en geleid door Matthew Boyer is cruciaal geweest voor het documenteren van deze onverwachte ontdekking: de rol van pinguïnpoep bij de vorming van wolken boven Antarctica.
Het team vestigde zich in de buurt van de Marambio-basis op Seymour Island en begon tijdens de zuidelijke zomer luchtmonsters te verzamelen. Wat ze ontdekten was dat wanneer de wind uit een nabijgelegen kolonie van ongeveer 60.000 pinguïns kwam, de concentraties ammoniak in de lucht omhoogschoten tot niveaus die nog nooit in die regio waren geregistreerd.
Dat ammoniak komt rechtstreeks uit de uitwerpselen. Pinguïns voeden zich met krill en vis en produceren daardoor uitwerpselen die rijk zijn aan stikstof, die vervolgens worden afgebroken tot gassen zoals ammoniak en dimethylamine.
Wanneer deze verbindingen zich vermengen met de zwaveldampen die worden uitgestoten door het fytoplankton in de zee, vormen ze deeltjes die fungeren als condensatiekernen. Daar vormen de waterdruppels die zich samenvoegen wolken.
Bovendien houdt dat proces niet op wanneer de dieren migreren, maar gaat het nog weken door nadat de kolonie is vertrokken. De met guano doordrenkte grond fungeerde als een constante verspreider.
Wat betekent deze ontdekking voor de toekomst van het klimaat op Antarctica?
Hoewel het fascinerend is dat de wolken boven Antarctica deels worden gevormd door de uitwerpselen van pinguïns, is het vooral de mogelijkheid dat dit mechanisme het klimaat beïnvloedt die wetenschappers alert heeft gemaakt.
Wolken die zonlicht weerkaatsen, kunnen helpen om het Antarctische ijs koud te houden, waardoor het minder snel smelt. Maar als hun hoogte of dichtheid verandert, kunnen ze warmte vasthouden. In dat geval zou het effect juist het tegenovergestelde zijn.
Als de pinguïnpopulaties blijven afnemen, zou ook de toevoer van ammoniak afnemen. En daarmee ook de vorming van wolken in deze regio. Minder wolken, meer straling, meer smelten… en minder pinguïns.
Sinds de jaren negentig heeft het verlies aan landijs op Antarctica bijgedragen aan een stijging van de zeespiegel met 7,2 mm, een zorgwekkende ontwikkeling die door de opwarming van de aarde nog wordt versterkt.
En voor de pinguïns zijn de resultaten niet erg bemoedigend, want er zijn massale sterfgevallen gemeld, zoals die van 10.000 keizerspinguïnkuikens als gevolg van het verlies van zee-ijs.
Uiteindelijk gaat het niet alleen om de bescherming van deze schattige dieren. Het gaat verder dan dat. Want iets eenvoudigs als poep heeft een impact die mensen nooit zouden kunnen evenaren.